S1, S1P, S2, S3, S4, S5, a do tego S1PL, S1PS czy S3S. Oznaczenia na obuwiu roboczym potrafią wyglądać jak kod, ale każde z nich informuje o konkretnym zakresie ochrony.
Najważniejsze jest jedno: wyższy numer klasy nie oznacza automatycznie lepszego buta do każdej pracy. Obuwie powinno odpowiadać zagrożeniom występującym na stanowisku. Do suchego magazynu może wystarczyć lekki model S1, podczas gdy pracownik budowlany narażony na wilgoć i ostre elementy pod stopami będzie potrzebował zupełnie innych właściwości.
W tym poradniku wyjaśniamy, czym różnią się najpopularniejsze klasy butów roboczych, kiedy potrzebna jest wkładka chroniąca przed przebiciem i dlaczego S3 nie należy utożsamiać z pełną wodoodpornością.
Klasy rozpoczynające się literą S dotyczą obuwia bezpiecznego spełniającego wymagania EN ISO 20345. Jednym z jego podstawowych elementów jest podnosek chroniący palce. Wymagania normy przewidują badanie podnoska między innymi na uderzenie o energii 200 J oraz ściskanie siłą 15 kN.
Poszczególne klasy rozszerzają podstawowy zakres ochrony o kolejne właściwości. Może to być na przykład ochrona przed przebiciem, odporność cholewki na przenikanie i absorpcję wody albo konstrukcja przeznaczona do pracy w mokrym środowisku.
Dlatego dwa buty z podnoskiem mogą być przeznaczone do zupełnie innych warunków.
Porównaj najważniejsze właściwości klas obuwia bezpiecznego i sprawdź, która z nich odpowiada warunkom na danym stanowisku.
| Klasa | Podnosek | Ochrona przed przebiciem | Ochrona związana z wodą | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|---|---|
| SB | Tak | Nie jako wymóg klasy | Nie jako wymóg klasy | Podstawowa ochrona palców |
| S1 | Tak | Nie | Nie | Suche pomieszczenia, hale i magazyny |
| S1P / S1PL / S1PS | Tak | Tak | Nie | Suche środowisko z ryzykiem przebicia podeszwy |
| S2 | Tak | Nie | WPA cholewki | Wilgotne środowisko bez wymogu ochrony przed przebiciem |
| S3 / S3L / S3S | Tak | Tak | WPA cholewki | Trudniejsze warunki, teren, budownictwo i prace techniczne |
| S4 | Tak | Nie | Konstrukcja gumowa lub polimerowa | Woda, błoto i środowiska wymagające częstego mycia |
| S5 | Tak | Tak | Konstrukcja gumowa lub polimerowa | Mokre środowisko, błoto i jednoczesne ryzyko przebicia |
Wybór klasy obuwia powinien wynikać z oceny zagrożeń na konkretnym stanowisku. Dodatkowe oznaczenia mogą rozszerzać właściwości danego modelu.
W aktualnym systemie oznaczeń klasy S1P i S3 występują także w wariantach odnoszących się do rodzaju ochrony przed przebiciem. Stąd symbole S1PL, S1PS, S3L i S3S.
SB to podstawowa klasa obuwia bezpiecznego. Jej najważniejszą cechą z punktu widzenia użytkownika jest podnosek ochronny.
Nie należy jednak zakładać, że but SB automatycznie posiada właściwości charakterystyczne dla S1, takie jak zamknięta część piętowa, działanie antyelektrostatyczne czy absorpcja energii w pięcie.
Buty robocze SB sprawdzają się tam, gdzie podstawowym wymaganiem jest zabezpieczenie palców, a pozostałe parametry wynikają z dodatkowych oznaczeń konkretnego modelu.
To ważne, ponieważ klasa SB nie oznacza „gorszego buta”. Może dotyczyć również specjalistycznego obuwia zaprojektowanego do konkretnego zastosowania. Zakres ochrony trzeba po prostu czytać z pełnego oznaczenia produktu.
S1 jest jedną z podstawowych klas wybieranych do pracy wewnątrz budynków. Oprócz podnoska ochronnego obejmuje między innymi zamkniętą część piętową, właściwości antyelektrostatyczne oraz absorpcję energii w obszarze pięty.
Takie obuwie dobrze odpowiada warunkom panującym w suchych halach produkcyjnych, magazynach, warsztatach czy przy wielu pracach montażowych.
W klasie butów roboczych S1 można znaleźć zarówno półbuty, jak i sandały ochronne. Przewiewna konstrukcja jest szczególnie przydatna w ciepłych pomieszczeniach, jeśli wymagania stanowiska pozwalają na zastosowanie takiego obuwia.
S1 nie wymaga natomiast ochrony podeszwy przed przebiciem. Jeżeli pracownik może nadepnąć na gwóźdź, kawałek metalu lub inny ostry element, należy szukać odpowiedniego modelu z ochroną przed przebiciem.
Tutaj zaczyna się część oznaczeń, która najczęściej powoduje zamieszanie.
Obuwie S1P, S1PL i S1PS zachowuje właściwości klasy S1, ale dodatkowo zapewnia ochronę podeszwy przed przebiciem. To istotne w środowisku, w którym na podłożu mogą znaleźć się gwoździe, metalowe elementy, ostre odpady lub pozostałości materiałów.
W aktualnej EN ISO 20345 rozróżnia się sposób wykonania i badania tej ochrony:
Dlatego określenie „wkładka antyprzebiciowa” nie mówi jeszcze wszystkiego. Przy porównywaniu nowych modeli warto sprawdzić pełne oznaczenie.
Obuwie S1P i jego nowsze warianty dobrze sprawdzają się w suchym środowisku, jeśli zagrożenie występuje również od strony podłoża.
Klasa S2 rozszerza wymagania S1 o odporność cholewki na przenikanie i absorpcję wody. W aktualnej normie właściwość ta jest związana z oznaczeniem WPA.
Buty robocze S2 mogą być więc dobrym rozwiązaniem na stanowiskach, gdzie pojawia się okresowa wilgoć, zachlapania lub częste mycie powierzchni, ale nie występuje istotne ryzyko przebicia podeszwy.
Tu warto zwrócić uwagę na częsty błąd: S2 nie oznacza pełnej wodoodporności całego buta. Norma dotyczy określonych właściwości cholewki. Pełna odporność całego obuwia na wodę jest odrębnym wymaganiem.
Klasa S2 może być stosowana między innymi w produkcji, przetwórstwie, gastronomii, usługach czy w części prac magazynowych. Ostateczny wybór zawsze powinien wynikać z warunków na konkretnym stanowisku.
S3 łączy właściwości klasy S2 z ochroną przed przebiciem oraz wymaganiami dotyczącymi urzeźbienia podeszwy. W aktualnym systemie występują również oznaczenia S3L i S3S, które odnoszą się do różnych wariantów niemetalowej ochrony przed przebiciem.
To właśnie dlatego buty robocze S3 jest tak często spotykane w budownictwie, pracach instalacyjnych, przemyśle, serwisie czy podczas pracy na zewnątrz.
Stopa jest chroniona od strony palców i podeszwy, a cholewka posiada właściwości związane z ograniczeniem przenikania i absorpcji wody.
Nie oznacza to jednak, że każde obuwie S3 można traktować jak kalosze. S3 nie jest synonimem pełnej wodoodporności. Jeśli praca wymaga długiego kontaktu z wodą, trzeba sprawdzić dodatkowe właściwości konkretnego modelu.
Klasy S4 i S5 dotyczą innej konstrukcji niż typowe półbuty i trzewiki S1-S3. W aktualnej klasyfikacji chodzi o obuwie wykonane w całości z gumy lub materiałów polimerowych.
W praktyce są to przede wszystkim ochronne kalosze przeznaczone do mokrych środowisk.
Buty robocze S4 posiadają podnosek ochronny, właściwości antyelektrostatyczne i absorpcję energii w obszarze pięty. Konstrukcja całogumowa lub całotworzywowa sprawia, że obuwie dobrze nadaje się do pracy wymagającej regularnego kontaktu z wodą.
Może być wykorzystywane między innymi w rolnictwie, gospodarce komunalnej, przemyśle spożywczym, przy pracach porządkowych i na stanowiskach wymagających częstego mycia.
S4 nie wymaga jednak ochrony podeszwy przed przebiciem.
S5 rozszerza zakres S4 o ochronę przed przebiciem oraz wymagania dotyczące urzeźbienia podeszwy.
To rozwiązanie dla stanowisk, na których występuje jednocześnie intensywny kontakt z wodą lub błotem oraz ryzyko nadepnięcia na ostre przedmioty.
Typowym przykładem wykorzystania butów roboczych S5 są prace terenowe, rolnictwo, budownictwo, gospodarka odpadami czy część zastosowań przemysłowych.
Wybór między S4 i S5 jest więc stosunkowo prosty. Jeżeli potrzebna jest wodoodporna konstrukcja, ale nie występuje ryzyko przebicia, wystarczające może być S4. Jeśli trzeba zabezpieczyć również podeszwę stopy, właściwym kierunkiem jest S5.
To jedno z najczęstszych pytań przy wyborze obuwia.
Zarówno S1P, jak i S3 zapewniają ochronę palców oraz podeszwy przed przebiciem. Różnica dotyczy przede wszystkim właściwości związanych z cholewką i warunkami użytkowania.
S1P bazuje na S1. Sprawdza się przede wszystkim w suchym środowisku, w którym występuje ryzyko nadepnięcia na ostre elementy.
S3 bazuje natomiast na S2, dlatego obejmuje dodatkowo wymagania dotyczące przenikania i absorpcji wody przez cholewkę oraz urzeźbienia podeszwy.
W praktyce:
sucha hala + ryzyko przebicia = S1P może wystarczyć
teren, wilgoć + ryzyko przebicia = częściej S3
Nie należy jednak dobierać klasy wyłącznie na podstawie miejsca pracy. Warunki na dwóch stanowiskach w tej samej branży mogą być zupełnie różne.
Obie klasy posiadają właściwości cholewki związane z ograniczaniem przenikania i absorpcji wody.
Najważniejsza różnica polega na tym, że S3 dodatkowo chroni przed przebiciem podeszwy i posiada wymagane urzeźbienie podeszwy, natomiast sama klasa S2 takiej ochrony nie wymaga.
Jeśli więc pracownik porusza się po wilgotnym, ale czystym podłożu i nie ma ryzyka występowania gwoździ czy ostrych odpadów, S2 może odpowiadać potrzebom stanowiska.
Jeżeli takie zagrożenie występuje, należy rozważyć S3.
Nie istnieje jedna klasa odpowiednia dla każdego zawodu. Zamiast zaczynać od pytania „które buty są najlepsze?”, lepiej określić zagrożenia występujące podczas pracy.
W suchym magazynie często wystarczające mogą być buty S1, jeśli potrzebna jest ochrona palców.
Jeżeli na podłożu mogą pojawiać się ostre elementy, warto rozważyć S1P, S1PL lub S1PS.
Przy pracy wymagającej wielu kilometrów chodzenia podczas zmiany duże znaczenie mają również masa buta, amortyzacja i elastyczność podeszwy.
Tutaj wiele zależy od rodzaju wykonywanych prac.
W czystym warsztacie odpowiednie może być S1. Jeśli występują ostre odpady metalowe lub inne elementy grożące przebiciem podeszwy, większy zakres ochrony zapewnia S1P.
Przy kontakcie z wodą, olejami, wysoką temperaturą czy innymi czynnikami trzeba dodatkowo zweryfikować oznaczenia konkretnego modelu.
Na placu budowy często występuje kilka zagrożeń jednocześnie: ciężkie przedmioty, gwoździe, gruz, wilgoć i nierówne podłoże.
Z tego powodu często wybierane jest obuwie S3, ale decyzję należy oprzeć na ocenie konkretnego stanowiska. W bardzo mokrych warunkach lepszym rozwiązaniem może być obuwie gumowe lub polimerowe odpowiedniej klasy.
Nie ma jednej właściwej klasy dla całej produkcji.
Na suchej linii montażowej może sprawdzić się S1. Przy ryzyku przebicia potrzebne może być S1P, natomiast w procesach związanych z wodą lub częstym myciem istotne stają się właściwości charakterystyczne dla S2, S3 albo obuwia całotworzywowego.
W zakładach elektronicznych trzeba dodatkowo zwrócić uwagę na wymagania ESD.
Gdy największym problemem jest błoto i woda, naturalnym wyborem stają się kalosze ochronne.
S4 sprawdzi się tam, gdzie potrzebny jest podnosek i wodoodporna konstrukcja. Jeżeli występuje dodatkowo ryzyko przebicia podeszwy, warto wybrać S5.
Nie. Te pojęcia bywają używane zamiennie, ale dotyczą innych wymagań.
Właściwości antyelektrostatyczne występują między innymi w klasach S1-S5. Ich zadaniem jest ograniczenie gromadzenia ładunków elektrostatycznych i związanych z tym określonych zagrożeń dla użytkownika.
ESD dotyczy natomiast kontroli wyładowań elektrostatycznych istotnych na przykład przy pracy z wrażliwymi elementami elektronicznymi. But może więc być antyelektrostatyczny i jednocześnie nie spełniać wymagań ESD.
Jeżeli stanowisko znajduje się w strefie EPA lub pracownik ma kontakt z elektroniką podatną na wyładowania elektrostatyczne, trzeba sprawdzić pełną specyfikację produktu.
Nie. S3 obejmuje określone wymagania dotyczące przenikania i absorpcji wody przez cholewkę, ale nie oznacza automatycznie pełnej wodoodporności całego obuwia.
Nie zawsze. S1P i S3 odpowiadają na inne warunki pracy. W suchej hali dobre, lekkie S1P może być bardziej praktyczne niż model przeznaczony do trudniejszego środowiska.
Nie przy nowych oznaczeniach używanych potocznie wokół tej grupy produktów. Aktualna norma rozróżnia P, PL i PS, a więc metalowe i niemetalowe rozwiązania chroniące przed przebiciem.
To zbyt duże uproszczenie. Ochrona musi odpowiadać zagrożeniu. Jeśli dane ryzyko nie występuje, dodatkowa cecha obuwia nie musi przynosić praktycznej korzyści, a może wiązać się z inną masą lub konstrukcją buta.
Nie. Obuwie bez podnoska również może być profesjonalnym obuwiem zawodowym, ale podlega innej klasyfikacji, między innymi normie EN ISO 20347 i oznaczeniom O.
Sama klasa S1, S2 czy S3 nie opisuje wszystkich właściwości modelu. Na etykiecie mogą pojawiać się dodatkowe symbole.
Do często spotykanych należą:
Nie każdy pracownik potrzebuje każdego parametru. Właśnie dlatego pełne oznaczenie obuwia daje więcej informacji niż sam symbol klasy.
Nie ma jednej najlepszej klasy. Obuwie powinno odpowiadać zagrożeniom występującym na konkretnym stanowisku. Inne wymagania ma pracownik magazynu, inne monter pracujący na zewnątrz, a jeszcze inne osoba wykonująca zadania w wodzie lub błocie.
Tak. S1 jest klasą obuwia bezpiecznego zgodnego z EN ISO 20345 i posiada podnosek ochronny.
S1P zachowuje właściwości S1 i dodatkowo zapewnia ochronę podeszwy przed przebiciem. W aktualnych oznaczeniach występują również warianty S1PL i S1PS.
Zależy od warunków. S1P dobrze odpowiada suchym środowiskom, w których występuje ryzyko przebicia. S3 rozszerza zakres ochrony o właściwości cholewki związane z przenikaniem i absorpcją wody oraz odpowiednie urzeźbienie podeszwy.
Nie jest ona wymagana przez samą klasę S2. Jeśli potrzebna jest ochrona przed przebiciem, należy wybrać odpowiednio oznaczone obuwie, na przykład S3, S3L lub S3S.
Nie należy zakładać pełnej wodoodporności na podstawie samego symbolu S3. Klasa obejmuje wymagania dotyczące przenikania i absorpcji wody przez cholewkę. Pełną odporność całego obuwia na wodę opisują dodatkowe wymagania.
Obie klasy dotyczą obuwia wykonanego w całości z gumy lub materiałów polimerowych. S5 dodatkowo obejmuje ochronę przed przebiciem i odpowiednie urzeźbienie podeszwy.
S1PS to obuwie klasy S1 wyposażone w niemetalową ochronę przed przebiciem badaną przy użyciu gwoździa o średnicy 3 mm. Jest to jedno z oznaczeń wprowadzonych w aktualnym systemie klasyfikacji. Uvex Safety
Nie. ESD jest dodatkową właściwością związaną z kontrolą wyładowań elektrostatycznych. Można znaleźć obuwie różnych klas bezpieczeństwa wyposażone dodatkowo we właściwości ESD.
Oznaczenie S1, S1P, S2, S3, S4 czy S5 pozwala szybko określić podstawowy zakres właściwości buta, ale nie powinno być jedynym kryterium zakupu.
Po ustaleniu wymaganej klasy warto porównać konstrukcję podeszwy, rodzaj podnoska, masę, amortyzację, szerokość, materiał cholewki i dodatkowe oznaczenia. But używany przez kilka godzin dziennie musi być odpowiednio dopasowany do sposobu pracy.
Najprostsza zasada brzmi:
Jeśli nie masz pewności, jaka klasa odpowiada konkretnemu stanowisku, zacznij od oceny zagrożeń, a dopiero później wybieraj model. To znacznie pewniejsza metoda niż kupowanie butów wyłącznie dlatego, że mają najwyższe oznaczenie.
